May sariling daigdig - tanaga-baybayin

may sariling daigdig

itong makatang gising

tula ng tula kahit

wala sa toreng garing

-tanaga-baybayin

gbj/01.28.2026

Sa pag-iisa

SA PAG-IISA

(Sa ika-210 taon ng tulang "To Solitude" ng makatang Ingles na si John Keats)

ako na'y nag-iisa

bálo, walang kasama

subalit kinakaya

nais kong mabuhay pa

ay, mag-isa'y balaraw

sa búhay kong mapusyaw

na sa bawat paggalaw

mundo ko'y nagugunaw

tangi kong nalilirip

ang nasa panaginip

may diwatang nahagip

na sa akin sumagip

oo, ako na'y bálo

solo na lang sa mundo

kumunoy na ang dulo

ng nilalakaran ko

pawang lumbay at luhà

subalit di kawawà

kakathâ kahit bahâ

daanan man ng sigwâ

- gregoriovbituinjr.

01.28.2026

Ang pinili kong landas

ANG PINILI KONG LANDAS

(Sa ika-110 taon ng tulang "The Road Not Taken" ng makatang Scot na si Robert Burns)

oo, pinili ko'y landas na bihirang tahakin

landas ng karangalan upang masa'y di hamakin

landas ng pagbaka upang obrero'y di apihin

landas na madugô upang dukha'y di maliitin

batà pa'y pinangarap nang paglingkuran ang bayan

kayâ pinili ko ang landas ng kabayanihan

bagamat punong-punô man ng kasalimuotan

ay patuloy na tinahak ang baku-bakong daan

datapwat magulo ay doon lang mapapanatag

ang buhay, diwa't kaloobang ayaw maging hungkag

magbubô man ng laksang pawis at dugo'y papalag

sa pag-iral ng sistemang bulok ay di patinag

sa kaliwâ man ng sangandaan ako lumikô

sementado man ang kanang daan ay di mahulô

sa pinili kong daan may lipunang mabubuô

lipunang makatao at ang bulok ay guguhò

- gregoriovbituinjr.

01.27.2026

Bunbu ichi

BUNBU ICHI

(Bunbu ichi - pen and sword as one)

tila pluma'y kaytalas talaga

sintalas ng kris o ng espada

kayâ patuloy lang sa pagkathâ

ang tulad kong kwentista't makatâ

sa pagsusulat ng minimithi

ay gamit ang Hapong bunbu ichi

yao'y pinag-isang pluma at kris

na parang lintik kung humagibis

matalas ang mga sinusulat

na sa masa'y nakapagmumulat

parang tinamaan ng palasô

ang diwa't puso'y pinagdurugo

paumanhin kung ika'y umaray

pagkat sa masa ang tula'y tulay

ko upang ako'y maunawaan

at sila'y aking maunawaan

- gregoriovbituinjr.

01.26.2026

* litrato mula sa google

* https://writingslowly.com/2025/12/28/the-unity-of-pen-and.html

* The saying most commonly associated with the samurai class is “bunbu ichi” or “pen and sword, as one.” https://www.thecollector.com/medieval-knights-vs-samurai-warriors/

Panagimpan

PANAGIMPAN

matutulog muli ngayong gabi

nang tila baga walang nangyari

may nakathâ bang maikling kwento?

batay sa nangyayari sa mundo

pulos tulâ lang ang nakákathâ

subalit ano ang pinapaksâ?

mga sariwang isyu ng bayan?

o di palagay na kalooban?

ay, sana'y muli pang managinip

ng isyung talagang malilirip

na pagdatal ng madaling araw

ay may makathâ kahit maginaw

ang tulog dapat ay walong oras

subalit púyat ay nababakas

pagkat madaling araw na'y gising

at isusulat na ang panimdim

- gregoriovbituinjr.

01.25.2026

Takbâ pala'y tampípi

TAKBÂ PALA'Y TAMPÍPI

muli'y aking nakasalubong

ang takbâ sa palaisipan

tampípi ang aking tinugon

na sa diwa'y di nalimutan

iyon ang maleta ni Lolo

kapag lumuwas ng Maynilà

sa kawayan ay yari ito

o kaya'y sa ratan nilikhâ

pag pinag-isipang maigi

luma man o lalawigan

babalik sa iyong mabuti

ang salitang di nalimutan

nagbabalik sa alaala

palaisipan yaong tulay

gunitâ nina Lolo't Lola

sa diwa'y nagbalikang tunay

- gregoriovbituinjr.

01.25.2026

* krosword mulâ sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Disyembre 20, 2025, p.10

* Diksiyonaryong Adarna, mp. 887 at 901

Nakamit ba'y dalawa o apat na ginto?

NAKAMIT BA'Y DALAWA O APAT NA GINTO?

parehong petsa, magkaibang pahayagan

dapat pareho ang ulat, di ba, kabayan?

sa isa, dalawang ginto'y kuha ni Otom

sa isa pa, apat na ginto'y kuha niyon

bakit magkaiba sila ng iniulat?

baka ang isa'y ipinadala na agad

ang balita kahit di pa tapos ang laban

ang isa, buong pangyayari'y nasaksihan

kay Angel Mae Otom, mabuhay ka! mabuhay!

apat na ginto ang iuuwi mong tunay!

ang ASEAN Para Games record ay binura

sa sandaang metrong free style pa talaga

ang pangalan niya'y tiyak maiuukit

sa kasaysayan ng isports, pati nakamit

kay Angel May Otom, pagpupugay sa iyo!

salamat! dangal ka ng bansâ nating ito!

- gregoriovbituinjr.

01.25.2026

* ulat mulâ sa pahayagang Bulgar at Pilipino Star Ngayon, Enero 24, 2026, p. 12

Takót sa sariling anino

TAKÓT SA SARILING ANINO

takót sa sariling anino

ang mga kurakot sa pondo

ng bayan, sadyang mga tuso

at kunwari'y relihiyoso

upang makalusot sa kaso

nais nilang maipakita

sa masa, matitino sila

mapagbigay pa ng ayuda

tinatago ang ebidensiya

basta lang di makulong sila

kunwari'y may Bibliyang tangan

gayong bistado nang kawatan

sagad na sa katiwalian

kayâ sila'y kinakasuhan

ng pagkakasala sa bayan

pinaniniwala pa tayo

na sila'y mga banal, santo

at napakarelihiyoso

baka sila'y santong kabayo

sa pondo ng bayan, dorobo!

- gregoriovbituinjr.

01.25.2026

Idlip

IDLIP

kaytagal natulog / ng aking isipan

sabay lang sa agos / na parang alamang

tila di mabatid / ang kahihinatnan

buti't iwing dangal / ang naging sandigan

kayraming naisip / ngunit di malirip

nakatunganga lang / sa kisame't atip

ang bilog na buwan, / di man lang masilip

nadama talaga'y / kaytagal naidlip

nagawa'y itulâ / ang mga diwatà

at ang rikit nila'y / nakakatulalâ

ako'y patuloy lang / na sinasariwà

ang pusong duhagi, / kakabit ma'y luhà

ako'y nagigising / pag may kakathain

pag aking narinig/ ang bulong ng hangin

matapos masulat / ang hahalagahin

tutulog na't diwa'y / pagpapahingahin

- gregoriovbituinjr.

01.24.2026

Dapat pala'y may alam din sa geography

DAPAT PALA'Y MAY ALAM DIN SA GEOGRAPHY

higit sa sampung tanong / hinggil sa mga lugar

sa bansa't ibang bansâ / sa krosword ay tinugon

kayâ ang geography / ay dapat nating alam

o kaya'y sa krosword na / natin natututunan

Siam ang dating ngalan / ng kapitbansang Thailand

may lungsod din ng Reno / sa Nevada, U.S.A.

at lugar na sa bansâ / ang karamihang tanong

na agad naman nating / talagang sinagutan

naroroon sa Pasay  / ang airport ng NAIA

Glan ay sa Saranggani, / di sa South Cotabato

ang bayan ng Panabo, / nasa Davao del Norte

ang bayan ng Maasin / ay nasa Southern Leyte

ang Angat sa Bulacan, / Minglanilla sa Cebu

Pili, Camarines Sur, / Panguntaran sa Sulu

bayan ng Aliaga / sa Nueva Ecija

may Lian sa Batangas / at marami pang iba

may bayan ng Anilao, / di lamang sa Batangas

kundi sa  Iloilo, / Oton din ay narito

pagkaminsan talaga / ay sa palaisipan

may dagdag-kaalaman, / may bagong natutunan

- gregoriovbituinjr.

01.24.2026

* krosword mulâ sa pahayagang Remate, Enero 17, 2026, p.10

Pinagkakakitaan at ang iniwang sanggol

PINAGKAKAKITAAN AT ANG INIWANG SANGGOL

tatlong ulat ng sanggol na nasa diyaryo

ang napabalitang nasagip, nailigtas

sa iba't ibang lugar na magkakalayô

sa krimeng child trafficking, kaytindi ng danas

dalawang sanggol na ibinebenta onlayn

ang nailigtas; sanggol na ibinebenta

ng walong libong piso ay nabawi habang

nadakip naman ang mismong inang nagbenta

sanggol na isinupot, sa geyt isinabit

bakit ginanon? pinabayaan ang batà!

nakitang gumalaw kaya ito'y nasagip

nang makita nila'y nakangiti ang batà

talaga bang nang dahil sa hirap ng buhay?

pati na sariling dugo'y ibinebenta!

bakit kanilang sanggol ay idinadamay?

na baka magmulat na wala silang ina

kay-aga nang biniktima ang mga sanggol

na wala pang muwang sa kanilang sinapit

sa murang edad nila'y dapat ipagtanggol

at karapatan nila'y huwag ipagkait

* ulat mula sa mga pahayagang Abante, Enero 18, 2026, p.3; Abante Tonite, Enero 23, 2026, headline at p.3; Pang-Masa, Enero 24, 2026, p.3

Kahit saan sumuot

kahit saan sumuot

ay di makalulusot

iyang mga kurakot

na tuso at balakyot

- tanaga-baybayin

gbj/01.23.2026

Sa 4th Black Friday Protest ng 2026

SA 4TH BLACK FRIDAY PROTEST NG 2026

nagpapatuloy ang Black Friday Protest

sapagkat ayaw natin ng Just-Tiis

laban sa korap at mapagmalabis

dapat silang managot at matugis

di pa tapos itong gálit ng masa

na hanggang ngayon ay nagliliyab pa

wakasan na ang mga dinastiya

baguhin na ang bulok na sistema

kada Biyernes, di kalilimutan

tuligsain ang mga lingkod bayan

na inihalal sa kapangyarihan

ngunit naging mandarambong, kawatan

ikulong ang kurakot na masahol

pa sa hayop, talagang mga ulol

pondo ng bayan, binulsa't ginugol

sa sarili, di sa bayan inukol

kada Biyernes, kikilos, may tulâ

ambag sa pakikibaka ng madlâ

laban sa mga korap at kuhilâ

na dapat lang nating tinutuligsâ

- gregoriovbituinjr.

01.23.2026

* litrato kuha sa Pasig opis

Ikalima, hindi ika-lima

IKALIMA, HINDI IKA-LIMA

salitang ugat o pangngalan, di numero

kayâ bakit may gitling ang panlaping "ika"

di ba't kayâ panlapi, kinakabit ito

sa salitâ, arâlin n'yo ang balarila

maraming nalilito, may maling pagtingin

sa paglagay ng gitling sa mga salitâ

ikalima, di ika-lima; walang gitling

ika-5, di ika5 yaong diwà

nilalagyan ng gitling matapos ang "ika"

sapagkat numero na ang kasunod niyon

kayâ madali lang maunawâ talaga

pagkakamali'y di na sana ulitin pa

sana sa eskwelahan, maituro muli

lalo sa mga estudyante't manunulat

huwag nang ulitin yaong pagkakamali

at sa wastong gamit ng gitling na'y mamulat

- gregoriovbituinjr.

01.22.2026

* litrato mula sa krosword ng pahayagang Pilipino Star Ngayon, Enero 22, 2026, p.10

Utang

UTANG

di ko pa magamit ang pagsulat at pagsasalin

upang kumita ng pera't makabayad ng utang

na umabot ng milyon, saan ko iyon kukunin

tila ako'y isang dambuhala't malaking mangmang

ngunit umaasang makalilikhâ ng nobela

hinggil sa mga napapanahong problema't isyu:

katiwalian, flood control, panawagang hustisya,

dinastiya, buwaya, buwitre, kawatan, trapo,

o pagsinta, makatâ ma'y wala sa toreng garing,

o ikwento ang isyu ng manggagawa't pesante,

o prinsipyo't tindig sa mga akda'y mapatining,

o kalagayan ng manininda, batà, babae

marahil ay parang Lord of the Rings o Harry Potter

katha nina J.R.R. Tolkien at J.K.Rowling

mga idolo kong awtor, magagaling na writer

o kaya'y awtor na sina Mark Twain at Stephen King

kumita sila sa kakayahan nilang magsulat

ng mga akdang pumukaw sa harayà ng madlâ

marahil, mga utang nila'y nabayaran agad

dahil kumitang lubos ang kanilang mga akdâ

- gregoriovbituinjr.

01.22.2026

Tamâ na ang drama

TAMÀ NA ANG DRAMA

nagiging swarswela na lang ba?

at tadtad ng iskrip ang drama?

na mapanagot ang buwaya?

sana'y may maparusahan na!

di lang buwaya kundi pating

malaking isdâ at di kuting

senador mang paladasalin

kung may salà, ikulong na rin

ayaw namin ng teleserye

na tilà wala pang masisi

masisibà na'y sinuswerte

kung pulos drama ang mensahe

ikulong ang mga kurakot!

ilantad ang lahat ng sangkot!

saan man sila magsisuot

ay dapat madampot, managot!

- gregoriovbituinjr.

01.22.2026

* litrato kuha sa pagkilos sa Senado, noong Enero 19, 2026

Pasaring

PASARING

may pasaring muli ang komikero
hinggil sa senaTONG na nakakulong
di raw magtatagal sa kalaboso
dahil sa kaytinding agimat niyon

aba'y nagbiro pa si Mambubulgar
sapul na sapul ang pinatamaan
masa'y batid agad ang ibinulgar
dahil headline naman sa pahayagan

ngunit agimat ba'y tatalab kayâ
sakaling siya'y makalaya agad?
paano ang hustisya sa binahâ?
dahil sa ghost flood control, anong bigat!

o agimat ay sa pelikula lang?
at di sa kurakot na puso'y halang?

- gregoriovbituinjr.
01.21.2026

* mula sa pahayagang Bulgar, Enero 21, 2026, p.3

Ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism

ANG AKLAT NA STILL BREATHING, 100 BLACK VOICES ON RACISM

Nabili ko ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism, 100 Ways to Change the Narrative, sa Book Sale sa Farmers Cubao noong Enero 10, 2026, sa murang halagang P35.00 lang. Makapal ang aklat na umaabot ng 308 pahina.

Kaytindi ng pamagat ng aklat: Still Breathing. Ibig sabihin: Humihinga pa! Humihinga pa sila dahil hindi sila natulad sa nangyari kay George Floyd. Humihinga pa dahil nabuo ang kampanyang Black Lives Matter nang mamatay si Floyd.

Natipon sa aklat ang isang daang boses ng mga tumututol sa rasismo sa Amerika, bunsod ng pagkamatay ng Itim na si George Floyd noong Mayo 25, 2020 sa Minneanapolis. Si Floyd, 46-taong-gulang, ay namatay matapos siyang arestuhin ng pulisya dahil sa umano'y paggamit ng pekeng $20 na perang papel. Mahigit siyam na minuto siyang niluhuran sa leeg ng pulis na si Officer Derek Chauvin, na nagresulta sa atake sa puso. Ang pangyayaring iyon ang naging sanhi ng mga pandaigdigang protesta laban sa brutalidad ng pulisya at sistematikong rasismo. Nabuo ang malawakang kampanyang Black Lives Matter.

Ang opisyal na sanhi ng kamatayan ay idineklarang homicide dahil sa neck compression. Ang insidente, na nakunan ng bidyo ng mga nakasaksi, ay humantong sa paghatol kay Chauvin at sa mahahalagang panawagan para sa reporma sa pulisya.

Mahalagang basahin ang aklat dahil sa usapin ng rasismo. Dahil 100 katao, pawang mga Itim, ang nagsulat hinggil sa isyu ng rasismo. Ika nga sa pamagat ng aklat - 100 ways to change the narrative - mga pampalakas ng loob, mga pampataas ng moral, hindi lang pulos galit sa mga Puti, kundi sa rasismo na dapat nang mawala. Dapat magkaroon ng paggalang sa bawat isa anuman ang kulay ng kanyang balat, anuman ang kanyang lahi.

Nataon ding nakita ko ang aklat na ito sa panahong may panibagong pagpaslang, doon pa rin sa Minneanapolis. Ang biktima'y isang ina, na nagngangalang Renee Nicole Good.

Noong Enero 7, 2026, si Good, isang 37-taong-gulang na mamamayang Amerikano, ay binaril at napatay ng ahente ng United States Immigration and Customs Enforcement (ICE) na si Jonathan Ross sa Minneapolis, Minnesota. Nasa loob ng kanyang sasakyan si Good, na inihinto ang kanyang sasakyan sa gilid. Lumapit si Ross at ang iba pang ahente, at inutusan siya ng isa na bumaba ng sasakyan habang inaabot ang kanyang kamay sa kanyang bukas na bintana. Lumipat si Ross sa kaliwang harapan ng sasakyan habang sandaling umatras si Good, pagkatapos ay nagsimulang magmaneho patungo sa direksyon ng trapiko habang lumilingon kay Ross. Habang nakatayo, nagpaputok si Ross ng tatlong beses, na ikinamatay ni Good. Ang pagpatay ay nagdulot ng mga pambansang protesta at maraming imbestigasyon.

Dalawang pangyayari. Parehong sa Minneanapolis. Dalawang biktima - sina George Floyd at Renee Nicole Good. Nasaan ang prinsipyo ng kapwa at pakikipagkapwa tao? Kahit sa ating bansa ay maraming tinokhang at pinaslang ng walang awa.

Nakasulat nga sa ating Kartilya ng Katipunan na inakda ni Gat Emilio Jacinto. "Maitim man at maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao’y magkakapantay; mangyayaring ang isa’y higitan sa dunong, sa yaman, sa ganda; ngunit di mahihigitan sa pagkatao."

Kung may pagrespeto lang sana sa wastong proseso, sa buhay, at sa hustisya, baka buhay pa sina George Floyd at Renee Nicole Good.

Nag-alay ako ng munting tula:

para lang pumapatay ng ipis

ang mga naging suspek na pulis

ang ginawa talaga ay labis

sa mga biniktimang tiniris

biktima ng rasismo si George Floyd

at pinaslang si Renee Nicole Good

ang mga pulis ba'y sadyang ubod

ng sama't buhay nila'y nilagot

magkaiba bawat insidente

sa Minneanapolis nangyari

na resulta'y talagang kaytindi

ngunit dito'y ano ang mensahe?

dapat wastong proseso'y igalang

pati na kanilang karapatan

George Floyd, Renee Nicole Good, tandaan

biktima sila ng mga halang

- gregoriovbituinjr.

01.21.2026

Tungkulin

TUNGKULIN

tungkulin ng bawat mandirigmâ

bakahin ang burgesya't kuhilâ

ipaglaban ang obrero't dukhâ

at ang bayang api'y mapalayà

bawat isyu ng madla'y mabatid

di manahimik o maging umid

ipagtanggol ang mga kapatid

laban sa kaapihang di lingid

tungkulin ng lider-maralitâ

ang umugnay, makaisang diwà

ang inaapi't nagdaralitâ

dahil sistema'y kasumpâ-sumpâ

niyayakap ang bawat tungkulin

na pinagpasyahang tutuparin

makauring prinsipyo'y baunin

hanggang asam na hustisya'y kamtin

tungkulin din ng bawat makatâ

isyu ng masa'y tipuning sadyâ

pagbaka'y ilarawan sa akdâ

sanaysay, kwento, nobela't tulâ

- gregoriovbituinjr.

01.20.2026

Ang sining

ANG SINING

halina magpatuloy tayong gumawa ng ingay

laban sa mga kurakot na korapsyon na'y gamay

lagi't lagi, sining ng pagtula'y isinasabay

sa bawat rali, nang kurakot panaguting tunay

kumilos tayo! at huwag manahimik na lamang!

magalit tayo! singilin ang kurakot na iyan!

lumabas tayo! karapatan nati'y ipaglaban!

maningil tayo! panagutin ang mga kawatan!

ang sining ay di lang upang aliwin ang sarili

kundi ito'y isa sa palagi nating kakampi

sa paglikha ng kasaysayan, tagos ang mensahe

sa sambayanang kaytagal nang nagdurusa't api

baguhin na ang sistema! hiyaw ng taumbayan!

mga trapo't dinastiyang pulitikal, wakasan!

lahat ng mga kurakot ay dapat parusahan!

ikulong na 'yang mga kurakot! sigaw ng bayan!

- gregoriovbituinjr.

01.19.2026